Bygg det nye Asia vi drøymer om: Det tjuetredje nyhendebrevet (2026)
av Vijay Prashad
Økonomisk vekst åleine kan ikkje sikre reell suverenitet i Asia; ein regional plattform for samordning er framleis ein avgjerande materiell føresetnad for å verne regionen mot imperialisme og nykolonialisme.
Kjære vener,
Helsingar frå Tricontinental: Institute for Social Research.
Den 15. april hadde eg den store æra av å tale i Gedung Merdeka (Sjølvstendehallen) i Bandung i Indonesia. Det som slo meg, var ikkje nostalgi, men ei kjensle av hastverk. Bandung er ikkje eit museumsstykkje, men ein levande politisk arv. Spørsmåla som vart reiste i denne hallen i 1955, då leiarar frå 29 afrikanske og asiatiske land samla seg der, står framleis uløyste. Kan nasjonane i det globale sør handle saman med suverenitet og verdigheit? Kan dei byggje institusjonar som tener folka deira, heller enn den globale kapitalen? Kan dei skape former for samarbeid som går ut over militæralliansar og marknadsavhengnad? Dette er ikkje berre historiske spørsmål. Dei er sentrale spørsmål i vår tid, og dei formar arbeidet til instituttet vårt.
Å stå på nytt i Bandung, og å tale i Gedung Merdeka, er å kjenne tyngda av denne ufullførte historia. Sjølve hallen ber med seg stemninga frå nasjonane som kom dit i 1955, merkte av kolonialisme, utmatta av krig, men fylte av eit enormt håp og ein antikolonial sjølvtillit. Eg hadde opningstalen til Sukarno i tankane, og synet hans på at det som sameinte folka, ikkje var ideologiane deira, men deira “felles avsky for kolonialisme, uansett kva form han opptrer i”. Bandung var ikkje berre ein konferanse, men ei stadfesting av at historia måtte skapast på nytt av dei som lenge hadde vore nekta retten til å forme henne.
Kvar er Bandung-anda i dag? Den storslegne krafta i eit slikt omgrep finst ikkje i vår tid, der det globale sør — bortsett frå auka sør-sør-handel og institusjonelle prosessar, til dømes gjennom BRICS+ — framleis er fragmentert og demoralisert. Ei ny stemning har vakse fram i det globale sør, ein ny sjølvtillit driven fram av ønsket om økonomisk sjølvstende frå institusjonar og kredittmarknader dominerte av det globale nord. Men denne nye stemninga har ikkje klart å overvinne den vedvarande frykta for straffereaksjonane frå det globale nord — sanksjonar og krig — eller lokkemidla deira, som tilgang til kreditt og marknader.
Det er difor ein samansett røyndom og eit sett med motseiingar som gjer seg gjeldande. På den eine sida er den moralske autoriteten til det globale nord i ferd med å svekkjast, medan ein politisk medvit som legg vekt på suverenitet og strategisk autonomi, er i vekst i det globale sør. På den andre sida ber landa i sør framleis på ei uro for faren USA utgjer, særleg når landet slår rundt seg i ein nedgangsperiode. Det finst sterke prov på både erkjenninga av og motviljen mot amerikansk makt i Democracy Perception Index for 2026, der berre fire av 97 land og territorium sa at dei ville ønskje å huse ein amerikansk militærbase: Israel, Polen, Sør-Korea og det amerikanske territoriet Puerto Rico. Ingen ønskjer å verte vikla inn i USA, men alle er klar over den absolutte faren og dekadansen i amerikansk makt – noko dei har vorte minna om gjennom nylege amerikanske handlingar på Cuba, i Iran, Palestina og Venezuela.
Bandung-anda vart institusjonalisert gjennom fleire plattformer, der den viktigaste var Den alliansefrie rørsla frå 1961. Denne globale formasjonen vart bygd side om side med regionale institusjonar for å møte krisa som følgde av postkolonial fragmentering. Den alliansefrie rørsla forstod at politisk suverenitet ikkje var nok som vern mot ein verdsøkonomi dominert av statane kring Nord-Atlanteren og av fleirnasjonale selskap. Difor føreslo rørsla regionale institusjonar som mekanismar for å verne suvereniteten, samordne utvikling og auke forhandlingsmakta til den tredje verda. Ved sida av desse globale institusjonane voks det fram ei rekkje prosjekt for å utvikle regional eller kontinental solidaritet og byggje eit kollektivt vern mot imperialisme. Desse institusjonane omfatta Den arabiske ligaen frå 1945, Organisasjonen for afrikansk einskap, OAU, frå 1963, Organisasjonen for islamsk samarbeid, OIC, frå 1969, og Det karibiske fellesskapet, CARICOM, frå 1973.
På initiativ frå Ghanas første president, Kwame Nkrumah, vart OAU skipa for å byggje ein kontinental politisk føderasjon mot herjingane frå utanlandsk kapital. OAU vart i hovudsak eit diplomatisk organ forplikta på antikolonial solidaritet, støtte til frigjeringsrørsler og forsvar av territoriell integritet. Etterfølgjaren, Den afrikanske unionen, AU, vart fødd i den nyliberale sumpa og fremja kontinental integrasjon gjennom prokapitalistisk politikk, som Agenda 2063.
I 2008, medan AU fall for freistinga frå prokapitalistisk politikk, vart Unionen av søramerikanske nasjonar, UNASUR, danna for å skape politisk samordning uavhengig av Washington. I motsetnad til andre blokker som først og fremst er bygde kring handel, la UNASUR vekt på infrastrukturintegrasjon, regionalt helsesamarbeid, forsvarssamordning og diplomatisk mekling. Framveksten av den sinte bølgja dei siste åra har svekt UNASUR på same måte som gjeld har svekt regjeringar i Afrika og tært på potensialet til AU.
Asia, på si side, klarte ikkje eingong å byggje reisverket til eit regionalt prosjekt.
I Asia hadde draumen om kontinental einskap vorte forgifta av japansk militarisme, som marsjerte over kontinentet under fana til panasiatismen og slagordet om Den stor-austasiatiske samveldesfæren. Tokyo tala språket om asiatisk frigjering frå vestleg kolonialisme, men hæren deira leverte brutalitet. Etter den antifascistiske verdskrigen — betre kjend som andre verdskrigen — verka ideen om kontinental einskap farleg for mange nyss sjølvstendige statar, som frykta at regionalisme berre kunne vere eit skalkeskjul for stormaktsambisjonar.
Likevel forsvann ikkje ønsket om asiatisk einskap. I mars 1947, medan det britiske imperiet vakla mot utgangen frå India, kalla den indiske leiaren Jawaharlal Nehru inn til Den asiatiske relasjonskonferansen i New Delhi. Delegatar frå heile Asia var fylte av den antikoloniale energien i tida, med blikket retta mot solidaritet med Indonesia mot gjeninnføringa av nederlandsk imperialisme. I 1952 samla Asia-Stillehavs-konferansen for fred i Beijing i Kina 470 delegatar frå nesten 50 land — ikkje statsoverhovud, men fagforeiningsfolk, forfattarar og kvinneorganisasjonar — for å motsetje seg krigen i Korea, spreiing av atomvåpen og remilitariseringa av Japan. Ønsket om asiatisk einskap var alltid meir enn eit diplomatisk knep: Det var ein levande antiimperialistisk folketradisjon.
Historia braut brutalt inn. Konfliktar mellom statar og den tette arkitekturen av amerikanske militæralliansar splitta kontinentet. Asiatisk regionalisme voks fram forsiktig og ujamt. Dei tidlege plattformene lova ikkje godt for prosessen. Samarbeidsorganisasjonen for søraustasiatiske nasjonar, ASEAN — grunnlagd i 1967 av Indonesia, Malaysia, Filippinane, Singapore og Thailand — vart fødd i skuggen av den amerikanske krigen mot Vietnam og bar med seg ei antikommunistisk retning. I dag er organisasjonen i stor grad eit handelsorgan. Det same kan seiast om Den asiatiske utviklingsbanken, som voks fram frå krav om utviklingsfinansiering i FNs økonomiske kommisjon for Asia og Det fjerne aust – no kalla FNs økonomiske og sosiale kommisjon for Asia og Stillehavet – men som snart vart endå eit instrument for nyliberal politikk under dominans frå det amerikanske finansdepartementet.
Shanghai Cooperation Organisation, SCO – grunnlagd i 2001 av Kina, Kasakhstan, Kirgisistan, Russland, Tadsjikistan og Usbekistan – spegla ei anna historisk retning: den langsame bygginga av ei verdsordning som ikkje lenger er organisert kring Nord-Atlanteren, men kring Asia, som er det framveksande tyngdepunktet i verdsøkonomien. Sjølv om SCO, som byrja som ein tryggleiksorganisasjon, berre hadde avgrensa suksess med å regionalisere tryggleik og presse utanlandske basar ut av regionen, er organisasjonen no i ferd med å utvikle seg til ei plattform for å byggje eit alternativt handels- og finanssystem. Frå dei avanserte industribeltene i Kina og Vietnam til dei teknologiske korridorane i India og Sør-Korea har kontinentet vorte den viktigaste drivkrafta i global vekst. Likevel er denne økonomiske omforminga framleis politisk fragmentert. Rivalisering mellom statar, grensetvistar, konkurrerande nasjonalisme, militæralliansar og det vedvarande nærværet av makter utanfrå regionen splittar kontinentet nettopp i det augneblikket då historia krev større samordning.
Ein asiatisk union kunne vekkje til live att den moralske horisonten Bandung ein gong representerte. Verda i dag lir under fragmentering og kynisme. Politikk er redusert til forvaltning heller enn omforming. Palestina er framleis under brutal okkupasjon. Krigar, sanksjonar og militarisering held fram med å øydeleggje samfunn over heile verda. Klimaendringane trugar milliardar av menneske, særleg dei fattige på landsbygda. Samstundes hopar rikdommen seg opp i ei ekstrem konsentrasjon, medan arbeidarar møter utrygge vilkår. Dette er ikkje isolerte nasjonale eller regionale problem. Det er strukturelle problem skapte av eit globalt system som set profitt over menneskelegheit. Bandung-generasjonen trudde at ei anna verd kunne byggjast gjennom solidaritet mellom folk som kjempa mot dominans. Den anda er framleis avgjerande.
Ein asiatisk union er difor ikkje eit utopisk slagord, men ein materiell naudsyntheit. Økonomiane i Asia er allereie djupt fletta saman gjennom handel, forsyningskjeder, migrasjon, finans, energistraumar og infrastrukturruter. Likevel finst det ingen kontinental politisk mekanisme som er i stand til å handtere desse banda. Utan institusjonar for regional samordning risikerer økonomisk integrasjon berre å skape skarpare ulikskap, sterkare konkurranse og militarisert konflikt. Kontinentet treng felles institusjonar som kan redusere spenningar mellom statar gjennom diplomati, samordne industriell og teknologisk planlegging, sikre mat- og energisystem, handtere vass- og klimakriser og hindre at ytre makter gjer asiatiske rivaliseringar om til permanente ustabilitetssoner. Framfor alt treng Asia ei kollektiv politisk røyst som svarar til den økonomiske tyngda kontinentet har. Utan større regional einskap vil framveksten til Asia framleis vere sårbar for fragmentering, tollmurar, sanksjonar, militarisering og manipulering utanfrå.
Då eg stod i Gedung Merdeka, tenkte eg ikkje berre på leiarane som samla seg der i 1955, men òg på generasjonane som kom etter dei – dei som har kjempa for jordreform, lese- og skrivekunne, folkehelse, arbeidarrettar og kulturell verdigheit over heile Asia. Mange av draumane deira vart avbrotne, men dei vart ikkje sløkte. Bandung sine ambisjonar lever vidare fordi vilkåra som skapte dei, framleis finst. Kolonialismen tok formelt slutt, men hierarki held fram i nye former. Økonomisk avhengnad er framleis djupt festa. Militær makt formar framleis internasjonale relasjonar. Likevel held motstanden òg fram. Folka i det globale sør krev suverenitet, likskap og fred.
I november 2025 skreiv eg eit essay for Tricontinental Asia som stilte spørsmålet: “Er Asia mogleg?”. Svaret mitt var at “det ville vere bra om kunstnarar og intellektuelle opna ein seriøs samtale om ein ny progressiv panasiatisme, ein kontinental visjon om ei ny form for sosialistisk verd som ser forbi grådigheit og mot det breiare spekteret av menneskeleg erfaring og kjensleliv”. Arbeidet vi gjer i Asia-avdelinga ved instituttet vårt, er eit forsøk på å utløyse ein slik samtale og ein slik visjon.
Eg trur framleis at invitasjonen til å sjå føre seg ein ny progressiv panasiatisme kan utløyse ein samtale regionen desperat treng. Kanskje kunne vi samlast i Indonesia i 2030 for å markere 75-årsjubileet for Bandung og lansere ein asiatisk union. Men ei slik samling vil berre vere mogleg dersom folka i Asia held fram med å gjere motstand mot militariseringa av regionen sin. Frå Okinawa til Filippinane krev rørsler allereie at amerikanske militærbasar vert fjerna – ein føresetnad for alt meiningsfullt regionalt samarbeid.
På Den asiatiske relasjonskonferansen i 1947 avslutta Nehru talen sin med ei kraftfull oppmoding til handling og ei erkjenning av eit folk i rørsle:
Det finst ein ny vitalitet og ei sterk skapande kraft i alle folka i Asia. Massane er vakne og krev arven sin. Sterke vindar bles over heile Asia. Lat oss ikkje vere redde for dei, men heller ønskje dei velkomne, for berre med deira hjelp kan vi byggje det nye Asia vi drøymer om.
Varme helsingar,
Vijay
Henta frå: https://thetricontinental.org/newsletterissue/towards-asian-union/