Migrasjon er eit underutviklingsproblem: Det sjette nyhendebrevet (2026)
Av Vijay Prashad
Det globale talet på migrantar har nesten dobla seg dei siste trettifem åra. Dette understrekar aukande ulikskap og den påtvinga underutviklinga i det globale sør.
Kjære vener,
Helsing frå skrivebordet til Tricontinental: Institute for Social Research.
I 2014 lanserte Den internasjonale organisasjonen for migrasjon (IOM) i FN Missing Migrants Project. Prosjektet, som “driv den einaste ope tilgjengelege databasen med registrerte dødsfall under migrasjon på globalt nivå”, estimerer at minst 33 220 migrantar har døydd eller forsvunne medan dei kryssa Middelhavet sidan 2014. Dette er eit svært lågt anslag, fordi IOM sjølv erkjenner at dei ikkje kan gjere greie for kvar einaste båt som forlèt Nord-Afrika, langt mindre spore dei som aldri kjem fram til Europa. Sør for Middelhavet ligg Sahara-ørkenen, der farane er endå større. IOM reknar med at fleire menneske døyr kvart år under kryssinga av Sahara enn under kryssinga av Middelhavet, men sidan desse dødsfalla skjer langt frå Europas strender, får dei langt mindre merksemd.
Det tek om lag tre dagar å krysse Sahara frå Agadez i Niger til Sabha i Libya, dersom tilhøva ligg til rette og sandstormane ikkje er særleg brutale. For snart eit tiår sidan, då eg reiste i regionen, høyrde eg overlevande skildre kor vanleg det er å kome over lik som ligg halvvegs gravne i sanden, og å høyre rop om hjelp frå dei som er etterlatne. Det er rutine at ein eller to migrantar døyr i ein konvoi; nokre fell av lasteplanet på ein lastebil og blir forlatne, medan andre av og til blir skotne av smuglarar. Denne korridoren blir brukt av menneske frå heile kontinentet, mellom anna eritrearar. Som Teklebrhan Tefamariam Tekle, ein eritreisk flyktning i Sverige, fortalde til FNs høgkommissær for flyktningar (UNHCR) gjennom prosjektet Telling the Real Story: “Ulykkene skjer der bak i Sahara. Sahara er full av eritreiske kroppar.” Då Teklebrhan kom til Libya, vart han halde i fangenskap. Då han og andre forsøkte å krysse havet, vart båten deira stoppa av den libyske kystvakta, og dei vart tekne til ein interneringsleir i kystbyen Zuwara. Etter åtte månader melde Teklebrhan seg på det han trudde var ein evakueringsflyging, men vart i staden send tilbake til Eritrea. Seinare flykta han på nytt og fekk til slutt busetjing i Sverige.
Eg har tenkt mykje på menneske som Teklebrhan og andre eg møtte i Sahara – som gjorde modige reiser mot alle odds for å kome til Europa i søk etter arbeid. Få av dei ønskte å kome til Europa for destinasjonen si skuld; det eigentlege målet deira var eit levebrød, kvar det enn måtte vere. Heimlanda deira, destabiliserte av krig, sanksjonar og plyndring, kan ikkje tilby arbeid så lenge dei er bundne i nykoloniale strukturar.
Migrasjonsdata fortel ei viktig historie. Talet på internasjonale migrantar har dobla seg, frå 154 millionar i 1990 til 304 millionar i 2024. Dersom alle desse migrantane utgjorde eitt land, ville det vore det fjerde mest folkerike landet i verda etter India, Kina og USA. Verdsbanken anslår at globale pengeoverføringar (remittansar) auka med 4,6 prosent, frå 865 milliardar dollar i 2023 til 905 milliardar dollar i 2024. Dersom migrantane var eit land, ville overføringane deira overstige den samla verdien av utanlandske direkteinvesteringar ut av USA, Japan og Kina i 2024. Éin av åtte menneske på jorda er avhengig av desse overføringane for å supplere inntekt og forbruk. Migrasjon er ikkje ein avrundingsfeil i verdsøkonomien – det er ein av dei strukturerande faktorane.
For dei fattigare landa spelar migrasjon ei nøkkelrolle i utviklinga, men ei motsetnadsfull ei. På den eine sida viste ungdomsleia protestar i Marokko og Nepal i 2025 at unge menneske i aukande grad mislikar det økonomiske presset som tvingar dei til å emigrere for utrygt arbeid i framande land. Dei vil heller arbeide i eigne land, slik at dei kan leve kulturelt og sosialt meiningsfulle liv saman med familie og vener. Dette legg press på styresmaktene i det globale sør om å byggje nasjonale utviklingsstrategiar som skaper anstendig arbeid gjennom tiltak som jordbruksreform, industripolitikk og offentlege investeringar. På den andre sida gir pengeoverføringar i mange land meir utanlandsk valuta enn straumen av utanlandske direkteinvesteringar, særleg sidan samla FDI til utviklingsland fall med 7 prosent i 2023 til 867 milliardar dollar, med markante nedgangar i Afrika og Asia. Dette gjer at land blir strukturelt avhengige av å eksportere arbeidskraft berre for å overleve.
Ei kvar økonomisk dagsorden i det globale sør må ta tak i motsetnaden mellom tap av arbeidskraft gjennom migrasjon og avhengigheita av pengeoverføringar for makroøkonomisk stabilitet og hushalda sitt livsgrunnlag. På kort sikt må dei fattigare landa knyte overføringsstraumane til utviklingsfinansiering, slik at ein del av midlane ikkje berre blir oppslukte av dei umiddelbare kvardagsbehova til arbeidarklassen og fattige hushaldningar. Dette kan gjerast gjennom frivillige offentlege spare- og kredittinstrument, heller enn ved å forsøkje å kontrollere private overføringar. På lengre sikt trengst produktive investeringar for å sysselsetje arbeidskraft heime og avslutte det økonomiske tvangspresset som driv emigrasjon.
Mexico, under president Andrés Manuel López Obrador (AMLO), starta i 2023 eit interessant forsøk på å redusere kostnadene ved pengeoverføringar og utvide tilgangen til offentlege finansielle tenester. AMLO-regjeringa nytta eit eksisterande statleg finansielt verkemiddel – Financiera para el Bienestar (Finabien) – for å fremje billegare overføringar og finansiell inkludering. Gjennom etableringa av eit Finabien-kort og ei app kunne mexicanske migrantar i USA sende pengar direkte til familiane sine via Finabien-plattforma, noko som reduserte avhengigheita av mellommenn med høge gebyr. Midlane vart sette inn på digitale kontoar knytte til kortet. Politikken reduserte transaksjonskostnadene og førte fleire mottakarhushald inn i det formelle finanssystemet. Samstundes er pengeoverføringar eit sårbart punkt, sidan infrastrukturen som gjer desse overføringane moglege i stor grad ligg i hendene på det globale nord. I USA har Trump-administrasjonen innført ein særavgift på 1 prosent på visse pengeoverføringar frå 1. januar 2026, i tråd med tidlegare trugsmål om å stanse overføringar til regionen som eit politisk pressmiddel.
Dersom eit program som Finabien vart utvida og kopla til ein breiare utviklingsstrategi andre stader i verda, kunne pengeoverføringar inn i slike statleg støtta kontoar tene som ein stabil innskotsbase. Det ville gje mottakarane høve til å spare og få tilgang til kreditt, samstundes som det styrkte banksektoren sitt innskotsgrunnlag og utlånskapasitet. Med rette offentlege institusjonar – som utviklingsbankar og retta kredittprogram – kunne ein del av denne utvida innskotsbasen kanaliserast inn i langsiktige lån til infrastruktur og produktiv industri. Slik kan pengeoverføringar få frivillige vegar inn i produktive investeringar, i staden for å bli fullt oppslukte av dagleg forbruk.
I fleire tiår har Det internasjonale valutafondet (IMF) sine strukturtilpassingsprogram (SAP) pålagt dei fattigare landa prioriteringar som tener kreditorar og rentenistar, i “makroøkonomisk stabilisering” sitt namn, framfor produktive investeringar og sysselsetjing. Vilkåra i SAP-ane omfattar jamleg budsjettinnstramming, avgrensingar i tilsetjingar i offentleg sektor, lønshaldepolitikk og kutt i statleg leia investering. Desse tiltaka avgrensar styresmaktene si evne til å føre industripolitikk, utvide offentlege arbeidsprogram eller aktivt skape jobbar. I praksis skaper IMF-reseptane ein “overskotsbefolkning” i det globale sør som blir tvinga til å emigrere for å overleve. Denne fordrivinga blir forsterka av imperialistiske krigar og av økonomiske våpen som einsidige tvangstiltak, som undergrev offentlege inntekter, øydelegg viktig infrastruktur, avgrensar tilgang til handel og finans, og splittar familiar. Ifølgje UNHCR var 122 millionar menneske på verdsbasis tvangsflytta ved utgangen av 2024 som følgje av forfølging, konflikt, vald og relaterte brot.
Utviklingsstrategiar som ikkje skaper produktiv sysselsetjing, eksporterer berre arbeidskraft og forsterkar avhengigheita av pengeoverføringar. Jobbskaping heime – gjennom tiltak som aukar produktiviteten og utvidar offentleg kapasitet, frå jordbruksreform og offentlege investeringar til industripolitikk og offentlege tenester – gjer at folk kan bli verande i lokalsamfunna sine, styrkjer nasjonaløkonomien og reduserer tvungen migrasjon. Utvikling som ikkje skaper inntektsgjevande arbeid, fordriv til slutt dei fattige i staden for å frigjere dei frå fattigdom.
Migrasjon må difor forståast som ein konsekvens av underutvikling i det globale sør og ujamn byttehandel, ikkje berre som eit tryggleiksproblem for det globale nord. Å skape verdig arbeid i dei fattigare landa er det viktigaste svaret på tvungen økonomisk migrasjon. Men for å få til det må IMF sin innstrammingspolitikk erstattast med ei utviklingsdagsorden som utvidar det finanspolitiske handlingsrommet, støttar offentlege investeringar og gjer industripolitikk mogleg.
Sjølvsagt står fleire spørsmål på spel. Med raskt aldrande befolkningar og låge fødselstal, drivne av ei krise i sosial reproduksjon, har det globale nord vorte avhengig av migrantarbeidskraft frå det globale sør i sentrale sektorar – frå omsorgsarbeid og landbruk til bygg og logistikk. I dei viktigaste busetjarkoloniale statane i det globale nord strekkjer denne avhengigheita seg òg til høgt utdanna arbeidskraft innan helse, ingeniørfag og universitet, ettersom hol i offentleg opplæring og utdanning i aukande grad blir fylte gjennom innvandring. Samstundes blir migrantar rutinemessig demoniserte og kriminaliserte, sjølv om arbeidet deira er uunnverleg. Denne motsetnaden har ikkje gått uimotsagd. Den 30. januar utfordra masseaksjonar over heile USA Trump-administrasjonen sin sterkt militariserte anti-immigrasjonskampanje, som har omfatta masseaksjonar, internering og deportasjonar. Protestane kom etter at dusinvis av migrantar døydde i immigrasjonsfengsling i 2025 og etter at to amerikanske borgarar vart drepne i Minneapolis av føderale immigrasjonsagentar.
Spenningane rundt migrasjon speglar seg òg i internasjonal politikk. FNs globale rammeverk for trygg, ordna og regulær migrasjon (GCM), vedteke av Generalforsamlinga i desember 2018, set opp 23 mål. Ei nærare lesing av måla peikar på tre viktige politiske punkt:
Ta tak i grunnårsakene til migrasjon gjennom produktive investeringar. Dette kjem fram i mål 2: «Minimere dei negative drivkreftene og strukturelle faktorane som tvingar menneske til å forlate heimlandet.» I prinsippet krev reduksjon av tvungen migrasjon at ein utvidar levebrød heime, men det føreset finanspolitisk handlingsrom og politisk sjølvstende som innstrammingsregime jamleg nektar.
Tilpass arbeidsmobilitet til demografiske realitetar. Dette kjem fram i mål 5: “Styrkje tilgangen til og fleksibiliteten i lovlege migrasjonsvegar” og mål 18: “Investere i kompetanseutvikling og leggje til rette for gjensidig godkjenning av ferdigheiter, kvalifikasjonar og kompetansar.” I praksis fremjar GCM lovlege arbeidsmobilitetsordningar som svarar på arbeidsmarknadsbehov i mottakarlanda, saman med mekanismar for å anerkjenne kvalifikasjonane til migrantane. Dette kan redusere uregelmessig migrasjon og utnytting, men kan òg normalisere eksport av arbeidskraft som ei “løysing” på utviklingsproblem.
Redusere kostnadene ved pengeoverføringar og fremje finansiell inkludering. Dette kjem fram i mål 20: “Fremje raskare, tryggare og billegare overføringar av remittansar og styrkje finansiell inkludering av migrantar.” GCM peikar samstundes på at pengeoverføringar er private midlar og “ikkje kan likestillast” med annan utviklingsfinansiering, noko som understrekar motsetnaden: hushald blir tvinga til å bere byrder som burde blitt løyste gjennom offentlege investeringar.
Då eg reiste i Libya for to år sidan, vart eg slått av å sjå eit reir av ei låvesvale i ein forlaten militærlastebil. Låvesvaler er trekkfuglar som kryssar Middelhavet og Sahara kvart år. Dei bryr seg ikkje om grenser, og dei byggjer ofte reir blant oss, sjølv midt i ruinane våre. Svala har lenge vore eit symbol på den lange reisa og håpet om å vende heim. I maritim tradisjon tatoverte sjøfolk svalor som eit teikn på trygg ferd og heimkomst. I delar av Europa blir det rekna som ulykke å øydeleggje eit svalereir. Kanskje ber den gamle overtrua i seg ei enkel læresetning: vis respekt for den reisande, og bygg ei verd der ingen blir tvinga til å risikere døden for å finne eit levebrød. Som den palestinske diktaren Mahmoud Darwish skreiv: “Og når du vender heim – til ditt heim – tenk på andre.” (وأنتَ تعودُ إلى البيتِ، بيتِكَ، فكِّرْ بغيرِكَ).
Varme helsingar,
Vijay
Frå: https://thetricontinental.org/newsletterissue/migration-underdevelopment/